W samym sercu największej pętli Renu leży również największy zwarty obszar uprawy winorośli w Nadrenii Środkowej: Bopparder Hamm. Nazwa wywodzi się od łacińskiego słowa „hamus”, co znaczy tyle, co hak i jest związana z mającą kształt litery S słynną pętlą Renu. Rocznie produkuje się tutaj mniej więcej 600 tysięcy litrów wina - prawie wyłącznie rieslinga.

Kamieniem milowym w historii frankońskiej miejscowości Castell była data 6 kwietnia 1659. W tym dniu zarządca dóbr hrabiowskich w Castell, Georg Körner, polecił zasadzić u stóp wzgórza, na którym wznosił się pałac, nowe wingrona. Nie były to jednak jakiekolwiek winogrona. Dzień wcześniej goniec przywiózł z wioski Obereisenheim do Castell „25 sadzonek Österreichera” (synonim Silvanera).

Są znakiem rozpoznawczym winiarskiego regionu Weinbauregion Saale-Unstrut Soława-Unstruta: domki winiarzy. W żadnym innym rejonie Niemiec nie ma tak wielkiego zagęszczenia domów, chat, a nieraz nawet prawdziwych willi winiarzy. Liczbę domków winiarzy szacuje się na kilkaset w całem regionie. Wśród nich znajdują się cenne klejnoty swojej epoki.

Tam, gdzie dzisiaj rośnie wybitny Riesling, niegdyś poszukiwano rudy miedzianej. Słynna winnica Kupfergrube, co w języku polskim oznacza „kopalnię miedzi”, usytuowana w wiosce Schlossböckelheim była do roku 1901 dokładnie właśnie kopalnią rudy miedzi. W 1901 państwo pruskie założyło winnicę Niederhausen i kupiło tereny Gut Hermannsberg położone nad rzeką Nahe. Dwa lata później posadzono pierwsze winogrona odmiany Riesling.

To prawdopodobnie kolebka saksońskiego winiarstwa. W winnicy Hoflößnitz saksońscy elektorzy świętowali swoje zbiory winogron, tutaj została wymyślona słynna Sachsenkeule - elegancka, typowa dla regionu butelka mająca kształt udźca („Sachsenkeule” oznacza w dosłownym tłumaczeniu „saksoński udziec”). Poza tym Hoflößnitz może poszczycić się 600-letnią tradycją uprawy winorośli.

To najstarsza nowoczesna prezentacja butelki Bocksbeutel. Na kamiennym reliefe umieszczonym na murze winnicy Juliusspital, na środku obrazu, między stopami gości, widoczna jest butelka w kształcie kolby. Być może było to naczynie przeznaczone do celów medycznych, a być może właśnie Bocksbeutel. W każdym razie relief uchodzi za najstarszy dowód na istnienie butelki przypominającej Bocksbeutel w okresie ery nowożytnej.

Temu przedsięwzięciu marka szampana Veuve Cliquot patronowała osobiście. 1 lipca 1826 r. Georg Christian von Kessler założył w miejscowości Esslingen nad Neckarem pierwszy w Niemczech skład win musujących. Swojego rzemiosła przedsiębiorca nauczył się w samej Szampanii. Już w ciągu pierwszych dziesięciu lat Kessler sprzedał blisko pół miliona butelek swoich win musujących.

Żadna inna budowla nie utożsamia się tak bardzo z kilkusetletnią kulturą wina jak Kloster Eberbach dawne opactwo cysterów w Eberbach koło Eltville w Rheingau regionie Rheingau. Klasztor Eberbach szybko stał się jednym z największych i najważniejszych klasztorów w Niemczech - a to za sprawą soku z winogron. Sprowadzone przez mnichów z Burgundii winogrona odmiany Pinot noir (Spätburgunder) stały się pierwszym eksportowym szlagierem winiarskiego regionu Rheingau.

Żadne inne miejsce w Niemczech nie uczyniło tyle dla historii winiarstwa, jak Kloster Lorsch klasztor Lorsch przy hessischen Bergstraße heskiej Drodze Górskiej. Niezliczone miejsca, w dół po Baden Badenię, w górę po Franken Frankonię i Rheinhessen Hesję Nadreńską mogą prześledzić historię swojego winiarstwa do wczesnego średniowiecza - dzięki Kloster Lorsch klasztorowi Lorsch, który dzisiaj jest częścią UNESCO-Weltkulturerbe światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Wormacja jest winiarskim miastem od czasów, gdy Rzymianie przybyli nad Ren. W średniowieczu Pieśń o Nibelungach wychwalała dobre wino na burgundzkim dworze królewskim w Wormacji. Szczególne upodobanie do tych win przeszło w kolejnych wiekach na wszystkich duchownych i świeckich regentów w Wormacji oraz wykroczyło daleko poza jej granice. Najbardziej znanym winem wormackim jest białe wino pochodzące z winnic należących do kościoła Matki Boskiej i sprzedawane pod nazwą Liebfrauenstift-Kirchenstück.

Kolebka spółdzielni winiarskich znajduje się w Mayschoß nad rzeką Ahr Ahr. 20 grudnia 1869 osiemnastu winiarzy założyło tutaj pierwszą spółdzielnię winiarską w historii winiarstwa. Zrzeszenie winiarzy ma dzisiaj 320 członków i prowadzi uprawę winorośli na powierzchni 121 hektarów. 60 procent tego obszaru jest obsadzonych w Rotwein-Land Ahr krainie czerwonego wina Ahr odmianą Spätburgunder, na 20 procentach rośnie Riesling.

Prawdziwym pomnikiem znaczenia handlu winem nad Mosel Mozelą, oto czym jest secesyjne miasto Traben-Trarbach nad środkową Mozelą. Około roku 1900 to niewielkie miasto leżące w dolinie Mozeli było najważniejszym ośrodkiem handlu winem na świecie - zaraz po francuskim Bordeaux. Pod sporą częścią rdzenia miasta wybudowano piwnice, aby uzyskać dostateczną ilość miejsca do magazynowania wina.

Tutaj zostało wyprodukowane pierwsze wino jakościowe Pfalz Palatynatu i stąd wypływa decydująca rola we współkształtowaniu niemieckiej oraz światowej polityki uprawy winorośli. Jak żadne inne miasto, palatyńskie Deidesheim ze swoją blisko 2000-letnią tradycją winiarstwa w pełni zasługuje na miano „strażnika kultury uprawy winorośli”.

To miasto ma Bachusa już w swojej nazwie. Nazwa Bacharach pochodzi, podobno, od celtyckiego „Baccaracum” - co ma oznaczać posiadłość Baccarusa, czy też od łacińskiego „Bacchi ara” - a to oznacza „ołtarz Bachusa”. Historia winiarstwa wywarła piętno na obrazie miasta. Liczne stare domy szachulcowe skupione wokół zabytkowego rynku są jej odzwierciedleniem.

Miło drażniący podniebienie smak wina musującego ma w Mainz Moguncji długą tradycję. 60 piwnic na siedmiu poziomach pod ziemią ma w swoim posiadaniu dawny skład win musujących Kupferberga w mogunckim rejonie Kästrich. To najgłębiej tkwiące w historii piwnice win musujących na świecie. W czasie prac przy budowie piwnic Kupferberga wydobyto na ziemię liczące 2000 lat znaleziska archeologiczne.

Uprawa winorośli od średniowiecza do dziś - nigdzie indziej nie jest zaprezentowana bardziej poglądowo niż w muzeum plenerowym w Bad Sobernheim Bad Sobernheim nad Nahe Nahe. Utworzone w 1973 roku muzeum w idyllicznej dolinie Nachtigallental jest największym tego rodzaju obiektem w Rheinland-Pfalz Nadrenii-Palatynacie. Obejmuje obszar 35 hektarów, rocznie jest odwiedzane przez blisko 60 tysięcy zwiedzających. Dzień powszedni winiarzy ożywa tu dzięki zabudowaniom mieszkalnym i gospodarskim oraz muzealnej winnicy.

Od tłoczni winogron „Torkel” muzeum przyjęło swą nazwę: „Świętego Ducha Torkel”. Muzeum zostało utworzone w 1961 roku w budynku dawnego szpitala Św. Ducha. Winiarstwo w Meersburgu jest wzmiankowane w dokumentach już od 1324 roku, dzisiaj powierzchnia upraw winorośli obejmuje 120 hektarów i dostarcza około miliona litrów wina. Łagodny klimat Jeziora Bodeńskiego umożliwia uprawę winorośli w tej położonej na wysokości 500 metrów okolicy.

Niersteiner Glöck należy do słynnych siedlisk na tzw. czerwonych stokach (zbudowanych z czerwonych łupków), a ponadto jest najstarszą winnicą w Niemczech. Dowodzi tego akt darowizny z roku 742. Swoją nazwę winnica niewątpliwie zawdzięcza kościołowi i jego dzwonom (w języku niemieckim dzwon to „Glocke”) - nie wiadomo jednak, czy pochodzi ona od dźwięku dzwonów, czy może wino z winnicy stanowiło zapłatę za kościelne dzwony.

Zabytkowy żuraw winny, pomnik kultury winiarstwa, jest symbolem miasta wina i kultury Oestrich-Winkel. Budowla z ciemnych desek stoi na brzegu Renu i stanowi świadectwo dawnej techniki załadunku i rozładunku statków. Przez 350 lat Oestrich było siedzibą urzędu historycznego elektoratu mogunckiego i tradycyjnym miejscem przeładunku towarów transportowanych statkami po Renie. Stąd wino z regionu Rheingau wyruszało w beczkach w świat.

To był cel legendarnego posłańca, którego spóźnieniu świat zawdzięcza powstanie win z późnego zbioru: Schloss Johannisberg pałac Johannisberg koło Geisenheim w Rheingau regionie Rheingau. Od 817 roku uprawia się tutaj winorośl, od blisko 300 lat dominuje Riesling. Winnica jest monumentalną pamiątką rozpowszechnienia się Rieslinga. Leży dokładnie na 50 stopniu szerokości geograficznej północnej - przebieg równoleżnika wskazuje specjalna tablica umieszczona wśród winorośli.

Wybornie saksońskie - takie było zawsze życie w pałacu Wackerbath. Taki styl zapoczątkował budowniczy pałacu, feldmarszałek August Christoph hrabia von Wackerbath. I jeszcze długo będzie go kontynuować winnica w jego dawnej posiadłości - pierwsza w Europie winnica z atrakcjami turystycznymi. Jest znana daleko poza granicami Sachsens Saksonii - nie tylko ze swoich win, ale również pierwszorzędnych szampanów.

Ta piwnica ma przypuszczalnie rekordowe rozmiary: na 4557 metrach kwadratowych powierzchni rozciągają się piwnice winne pod Bischöflichen Residenz in Würzburg rezydencją biskupią w Würzburgu. Potężna budowla pod ziemią jest bardziej niezwykła niż wszystkie barokowe pałace i ze swoim gabinetem lustrzanym i klatką schodową z freskami sufitowymi autorstwa Tiepolo została w 1981 roku wpisana przez Unesco Unesco na listę światowego dziedzictwa kulturowego.

W tutejszym krajobrazie tłocznie winogron wyznaczają drogi. Między Öhringen a Pfedelbach znajdowało się niegdyś osiem tłoczni winogron. Nazywały się Pfaffenkelter („tłocznia klechy”), Meisenkelter („tłocznia sikorki”) lub Wacholderkelter („tłocznia jałowca”). Większość z nich zniknęła, ale przypominają o nich kamienie służące niegdyś do wytłaczania soku z winogron i szlak wędrowny łączący te dawne miejsca.

Na resztkach wygasłego przed 15 milionami lat wulkanu rośnie w Ihringen na obszarze średniogórza Kaiserstuhl winorośl, która doskonale udaje się na podłożu z lawy. Od 962 roku uprawia się winorośl w tej gminie - co najmniej. Prawdopodobnie już Rzymianie byli tu bardzo aktywni w sprawach uprawy winorośli, w końcu masyw Kaiserstuhl jest najbardziej słonecznym i najcieplejszym rejonem uprawy winorośli w Niemczech.

Tutejsza winorośl jest prawdziwym weteranem. „Różany Ogród w Rhodt” dźwiga już ponad 400 lat na grzbiecie i wciąż dostarcza wino. Winnica w winiarskiej miejscowości Rhodt unter Rietburg istniała ponoć, wedle ustnych przekazów, już przed wojną trzydziestoletnią, a ta toczyła się w latach 1618-1648.

Rozsławiła go Hildegard von Bingen Hildegarda z Bingen, ale klasztor na górze Disibodenberg w Odernheim nad Nahe Nahe może też poszczycić się prastarą historią uprawy winorośli: najstarszymi winogronami w Niemczech. Ślady wskazują na rzymskie pochodzenie winorośli na południowym stoku góry Disibodenberg, od 11 wieku w klasztornej winnicy nieprzerwanie rosną winogrona.

Tutaj niegdyś Rzymianie deptali mozelskie wino - literalnie: w Piesport nad Mosel Mozelą odkryto największą rzymską prasę do wyciskania moszczu z winogron na północ od Alp. Wydarzenie to miało miejsce w 1985 roku, podczas prowadzenia prac w ramach scalania gruntów. Tuż u stóp słynnej stromej winnicy „Piesporter Goldtröpfchen” wydobyła się na powierzchnię mierząca 44 na 20 metry tłocznia z 4 wieku n.e.

Pod czerwonym dachem leży ukryty w winnicach na skraju uzdrowiska i miasta powiatowego Bad-Dürkheim prawdziwy skarb: prawie 2000-letnia tłocznia winogron z czasów rzymskich. Tłocznia jest jedynym takim obiektem na obszarze między południowym Palatynatem i Mosel Mozelą. Jej odkrycie podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w ramach scalania gruntów w bezpośrednim sąsiedztwie dzielnicy miasta Ungstein w 1981 roku było prawdziwą sensacją.

Jest najstarszym zachowanym winem winogronowym na świecie - i nadal ma postać ciekłą. Muzeum Historyczne Pfalz Palatynatu w Spirze strzeże jednego z największych skarbów kultury wina w Niemczech. Tym skarbem jest wino pochodzące z 325 r.n.e., które zachowało się w zielono-żółtej, cylindrycznej, szklanej butelce, posiadającej dwa ucha w kształcie delfinów.

Wino musujące z charakterystycznym kołnierzykiem z czerwonego papieru (Rotkäppchen znaczy „Czerwony Kapturek”) jest znakiem markowym Niemiec. Bracia Moritz i Julius Kloss założyli wspólnie ze swoim przyjacielem Carlem Foersterem 26 września 1856 we Freyburgu nad Unstrutą firmę handlującą winem o nazwie Weinhandlung Kloss {UND} Foerster. Pierwsze korki od wina musującego wystrzeliły 17 czerwca 1858 roku.

To była wielka moda w czasach rokoka. Pisany lub ilustrowany album, poświęcony winom lub myśliwstwu. Przed bramami Naumburga, w dzielnicy Großjena, w jej części zwanej Blütengrund leży taki album w niezwykłej postaci - kamienna księga, złożona z dwunastu dużych reliefów z piaskowca pstrego na przestrzeni prawie 200 metrów.

Na Jeziorze Bodeńskim rosną najbardziej południowe winogrona w Niemczech: na Reichenau, dzisiaj bardziej znanej jako „jarzynowa wyspa”. Uprawa winorośli przez wieki stanowiła podstawy gospodarki rolnej. Pierwsze winogrona posadził opat Hatto I z klasztoru Reichenau w roku 818. Wody Jeziora Bodeńskiego działają niczym zasobnik ciepła, który zwłaszcza jesienią i zimą oddaje swoje ciepło winorośli.

Nie ma większej stromizny nad Mosel Mozelą. Z kątem nachylenia stoków sięgającym nawet 60 stopni Calmont jest najbardziej stromą winnicą w Europie. Wysokie na 290 metrów zbocze między położonymi w dolinie Mozeli miejscowościami Bremm i Ediger Eller powstało przed 400 milionami lat w okresie ery dewonu. Jest zbudowane ze skał łupkowych, kwarcytowych i zwietrzałych szarogłazów.

Niegdyś był to najstarszy klasztor nad rzeką Ahr Ahr, zgromadzenie sióstr augustianek nieopodal Dernau. Klasztor Marienthal został założony w 1137 roku. Życie pobożnych kobiet nie było łatwe. Stare annały wspominają o procesach i sporach z sąsiednimi gminami, pobliski potok Hubach często występował z brzegów, powodując zalania.

Dziedzictwo czasów rzymskich - tutaj na wyciągnięcie ręki. Początki najstarszej w Niemczech piwnicy winnej w winnicy Vereinigte Hospitien w Trier Trewirze sięgają aż roku 330. Wówczas stały tu na brzegu Mozeli dwa wielkie spichlerze, tak zwane horrea. Ich wysokie na osiem metrów mury z wątkami ceglanymi zachowały się do dziś.

Pierwsza jest najstarszą winnicą z własną nazwą siedliska, druga najstarszą szpitalną winnicą w Niemczech. Wino z winnicy Stein było przez stulecia przetwarzane w szpitalu Bürgerspital zum Heiligen Geist, a jeszcze dzisiaj oba te miejsca trwają w ścisłej symbiozie - w Bürgerspital leżakuje jedno z najstarszych, nadal ciekłych win w Niemczech: „Steinwein” rocznik 1540.

Winorośl uprawiał tu już dawno legendarny Götz von Berlichingen. Ten niemiecki rycerz rodem z Frankonii żył 45 lat z żelazną ręką na zamku Hornberg nieopodal Neckarzimmern. Sławę zdobył dzięki swoim bitwom w czasie wojny chłopskiej w Szwabii. Na swoim zamku uprawiał winogrona z takim powodzeniem, że jego wina znad Neckaru kupował nawet dwór cesarski w Wiedniu.

Tutaj wino i sztuka stanowią wyjątkowe połączenie. Na ścieżce przygodowej „Wino i kamień” w Heppenheim przy Szlaku Górskim (Bergstraße) jest opowiadana historia kultury winiarstwa w dziełach sztuki. Na 6,9 km długości znajduje się tu łącznie 70 stacji o winiarskiej tematyce - to prawdopodobnie rekord w skali Europy. Można tu spędzić całe dnie, a i tak wciąż nie dowiedzieć się wszystkiego.

Są legendarnymi magnesami przyciągającymi publiczność, nawet dzisiaj, kiedy można oglądać już tylko ostatni egzemplarz: wielkie beczki na Heidelberger Schloss heidelberskim zamku. Między innymi teolog i przeciwnik procesów o czary Anton Praetorius podziwiał po wizycie w Heidelbergu jedną z czterech beczek, które powstawały w latach 1591-1751. Najstarszą beczką jest tzw. Johann-Casimir-Fass o pojemności 127 tysięcy litrów.

Odmierzają upływanie dnia i są tak stare, jak sama ludzkość. Do początku 19 wieku zegary słoneczne były synonimem zegarów w ogóle - innych zwyczajnie nie było. Zasada ich działania jest prosta: określają czas w godzinach lub minutach na podstawie pozycji Słońca, przez wskazanie cienia rzucanego przez nieruchomy, równoległy do osi Ziemi wskaźnik na powierzchnię tarczy z podziałką godzinową.