Literaci, studenci i siedem cudów
Wiele zabytków sztuki budowlanej, w połączeniu z wielkimi nazwiskami, dominuje w obrazie Jeny. Już nawet otoczenie Jeny zasługuje na jej odwiedzenie: miasto jest wtopione w dolinę rzeki Soławy (Saale), którą cechuje niemalże południowy charakter i która jest okolona ostro sterczącymi szczytami gór z wapienia muszlowego i poprzecinana romantycznymi szlakami rowerowymi i wędrownymi. Już Goethe, chociaż może nie na rowerze, ale często i chętnie bywał w Jenie, zwiedzał jej okolice i wciąż tu powracał – i tak przez prawie pięć lat. Dwa razy dłużej żył tutaj Fryderyk Schiller. Jego letni dom przy uliczce Schillergässchen jest celem wielu miłośników literatury – tutaj Schiller spędził najbardziej owocny okres swojego życia, a w ogrodzie do dziś stoi owalny, kamienny stół, przy którym często siadywał wspólnie z Goethem. Wtedy, tak jak i dzisiaj, ceni się uduchowione, studencko-literackie życie wśród zadbanych uliczek Starego Miasta, które teraz oczywiście są przyozdobione eleganckimi kawiarniami, dobrymi restauracjami i eleganckimi sklepami. Tutaj można też podziwiać niektóre z „siedmiu cudów” Jeny: zegar astronomiczny na ratuszu i pochodzącego z około 1600 roku Draco, straszliwego smoka o siedmiu głowach, który, jak się przypuszcza, ma symbolizować komisję egzaminacyjną tutejszego uniwersytetu.
Innowacja i przemysł: drugie oblicze miasta
Światło, szkło, optyka: w drugiej połowie 19 stulecia dzięki trójce tęgich umysłów: Carla Zeissa, Ernsta Abbego i Ottona Schotta, Jena przekształciła się w miasto przemysłowe. Ich wspólne badania zostały zwieńczone powstaniem słynnych na świecie zakładów optycznych Zeiss i Schott Glas. Badania naukowe i gospodarka zdominowały więc drugi filar Jeny jako ośrodka nauki. Dzięki tak rozmaitym tradycjom, jednoczącym kulturę i kapitał, Jena może poszczycić się niewiarygodnie zróżnicowanym krajobrazem muzeów. Obok muzeów techniki, nauk przyrodniczych, literatury i historii sztuki w Jenie prężnie działa również atrakcyjna scena kultury nowoczesnej. Co roku na kulturalną arenę Jeny ściągają międzynarodowe gwiazdy, a Teatr w Jenie (Jenaer Theaterhaus), Stowarzyszenie Artystów Jeny (Jenaer Kunstverein) czy filharmonia oferują propozycje kulturalne na najwyższym poziomie. Ale ta zasada dotyczy bez wyjątku całego miasta.