• 0
Zagłębie Ruhry – od wielkiego pieca do wielkiej kultury

Zagłębie Ruhry – od wielkiego pieca do wielkiej kultury

Dawny teren górniczy Niemiec, jedna z największych europejskich aglomeracji z pięcioma milionami mieszkańców, dziś stanowi jeden z największych ośrodków kulturalnych w całej Europie. Zagłębie Ruhry tworzą Bochum, Dortmund, Duisburg, Essen i Oberhausen oraz wiele mniejszych miast, stanowiąc wyjątkową przestrzeń miejską pełną niespodzianek.

Czy Zagłębie Ruhry leży nad Ruhrą? Nie tylko, i to chyba pierwsza niespodzianka. Poza Ruhrą, stanowiącą południową granicę całego regionu, obraz byłego regionu przemysłowego tworzą rzeka Emscher i Lippe. Lecz nad jaką by rzeką nie leżały, wszystkie wielkie i małe miasta łączy jedno – wszystkim udało się w mistrzowski sposób przejść przemianę z ośrodka przemysłowego w ośrodek kulturalny. Od roku Europejskiej Stolicy Kultury RUHR.2010 ta zamiana ról jest oczywista, nieodwracalna, rzeczywista a jednocześnie nadająca nową tożsamość. Nie tylko w „wielkiej piątce“ Duisburgu, Oberhausen, Essen, Bochum i Dortmundzie, lecz także we wszystkich ponad 50 miastach Zagłębia Ruhry. Wielkie międzynarodowe wydarzenia, jak Ruhrtriennale, festiwal fortepianowy Ruhr oraz festiwal Ruhrfestspiele obejmują cały region i oferują najbardziej ekscytujące widowiska na scenach i w salach koncertowych. Muzea RuhrKunstMuseen tworzą najgęstszą na całym świecie sieć muzeów sztuki współczesnej – 20 muzeów w 15 miastach, wszystkie oddalone od siebie maksymalnie kilka kilometrów. Stanowią one część sieci obejmującej ponad 200 muzeów, z otwartym w 1883 roku Muzeum Sztuki i Historii Kultury w Dortmundzie (Museum für Kunst und Kulturgeschichte Dortmund), będącym najstarszym muzeum w regionie, oraz z największym muzeum Folkwang, przyciągającym co roku ponad 800 tysięcy zwiedzających. I również to jest związane z czymś jeszcze ważniejszym, ze stawaniem się nowym regionem kulturalnym, który czci, szanuje i zachowuje swoją wielką przemysłową spuściznę. Przemiany przez kulturę i kultura przez przemiany, obiekty przemysłowe jako nowe sceny i nowi mieszkańcy, którzy z zachwytem podążają tą nową drogą – to właśnie Zagłębie Ruhry.

One stoją nadal – wielkie piece, gazometry i wieże szybowe – widoczne symbole przemysłowego dziedzictwa. I do dziś kształtują oblicze Zagłębia Ruhry, choć nie wydobywa się tu już węgla, lecz teatr, muzykę, malarstwo, taniec, performance i wiele więcej. Na Szlaku Kultury Przemysłowej można je podziwiać do dzisiaj – 400-kilometrowa trasa wycieczkowa z Duisburga do Hamm i Hagen, na której można zwiedzić 54 wspaniałe miejsca, świadków przemysłowej przeszłości i teraźniejszości Zagłębia Ruhry. Jeden z najlepszych przykładów znajduje się w Duisburgu – to Park Krajobrazowy Duisburg-Nord, gdzie na terenie poprzemysłowym powstał wielofunkcyjny park zupełnie nowego wymiaru, z największym w Europie sztucznym centrum nurkowym w byłym gazometrze, ze ścianami wspinaczkowymi i wieloma innymi atrakcjami, które raczej rzadko spotyka się w metropoliach przemysłowych. Sąsiednie Oberhausen, w gazometrze leżącym między kanałem Rhein-Herne a olbrzymim centrum handlowo-rozrywkowym CentrO, odkryło na nowo swój stary symbol – ten stalowy gigant, wybudowany w 1929 roku dawny zbiornik gazu koksowniczego, jest dziś chyba jedną z najbardziej niezwykłych hal wystawowych w Europie. W Essen, centralnej „dzielnicy“ stolicy kultury RUHR.2010, znajduje się kompleks przemysłowy kopalni i koksowni Zeche Zollverein, wpisany na listę światowego dziedzictwa przemysłowego UNESCO, stanowiący najlepszy symbol metamorfozy regionu. Może nie tak spektakularny, lecz równie ciekawy jest „skarb Essen“, Złota Madonna w Skarbcu Katedralnym (Domschatz) w Essen. To najstarszy na świecie pełnoplastyczny wizerunek Marii i jedno z najważniejszych dzieł sztuki wczesnego średniowiecza, nadzwyczaj proste, a zarazem nad wyraz piękne. Raczej świeckie przedmioty kultu można znaleźć za to w red dot design museum, największej na świecie wystawie współczesnego wzornictwa. Ponad 1000 ikon designu wyróżnionych prestiżową międzynarodową nagrodą red dot design award, zgromadzone na 4000 metrów kwadratowych.

Kawałek dalej, w Bochum, można podziwiać centralne miejsce Ruhrtriennale, Halę Stulecia (Jahrhunderthalle), jeden z pierwszych przykładów nowoczesnego praktycznego budownictwa i jeden z symboli nowego Zagłębia Ruhry. O tym, że w Bochum dymiły kiedyś fabryczne kominy i żarzyły się wielkie piece, można przekonać się w Niemieckim Muzeum Górnictwa (Deutsches Bergbau-Museum), największym tego rodzaju muzeum na świecie. Rocznie ponad 400 tysięcy gości zjeżdża tu windą pod ziemię, a następnie wjeżdża na 63-metrową wieżę szybową, z której rozciąga się wspaniały widok na Bochum i „Pott“. À propos Ruhrtriennale – to międzynarodowe święto sztuki odbywa się co roku. Jego nazwa pochodzi stąd, że co trzy lata zmienia się dyrektor artystyczny wystawy. Jeśli zaś chodzi o Bochum – to miasto, które kiedyś liczyło najwięcej kopalni w całym Zagłębiu Ruhry, a dzisiaj może pochwalić się największą liczbą teatrów. To również miejsce imprez i knajp dla całego regionu. Kto raz zaginie w Trójkącie Bermudzkim, ten szybko tego nie zapomni. Na gwiazdy można popatrzeć również w Zeiss-Planetarium w Bochum. W Dortmundzie już z daleka na horyzoncie świeci olbrzymie „U“. „Dortmundzkie U“ to dawna fermentownia i leżakownia browaru Union, a dziś nowe centrum sztuki, kreatywności i gospodarki. Na jego dachu od 1962 roku króluje dziewięciometrowe złote „U“, logo browaru i błyszczący symbol miasta. Inna wizytówka Dortmundu, Borussia, kopie piłkę tylko parę kilometrów stąd. A trochę dalej, na południowy wschód od miasta, wypływa źródło rzeki Emscher. Wcześniej była ona uważana za najbrudniejszą rzekę w Niemczech, obecnie trwa jej renaturalizacja. Do 2020 roku powstanie tu wielkim nakładem pracy i kosztów nowy urokliwy krajobraz, również symbol nowego Zagłębia Ruhry, z wczoraj do jutra. I cieszyć się dniem dzisiejszym. I jeszcze jedno – z pewnością pokochasz ten nowy rewir.

Najciekawsze miasta

Od razu przy wjeździe do Dortmundu rzuca się w oczy olbrzymie „U”, widoczne na horyzoncie niczym znak rozpoznawczy miasta. Pod „dortmundzkim U” kryje się dawna fermentownia i leżakownia piwa browaru Union. Budynek powstał na przełomie lat 1926 i 1927 i zasłynął jako pierwszy „wieżowiec” w mieście. Na dachu objętego obecnie ochroną zabytków obiektu przemysłwego królują od 1962 roku cztery połączone, złote litery „U” – każda o wysokości 9 metrów i zwrócona w inną stronę świata – znak firmowy browaru. Od 2010 roku mieści się tutaj nowe centrum sztuki, kultury, kreatywności i ekonomii.

Jako prestiżowy obiekt największej spółki wydobywczej przełomu wieków kopalnia Zollern w Dortmundzie cieszyła się w momencie otwarcia w 1898 roku renomą zakładu wzorcowego. Została zamknięta w 1966 roku, a w 1999 roku otwarto w niej Muzeum Historii Społecznej i Kultury Zagłębia Ruhry. Ekspozycje stałe i wystawy czasowe organizowane w odrestaurowanych budynkach części nadziemnej pozwalają zapoznać się z pracą kopalni na przełomie 19 i 20 stulecia. Do szczególnych atrakcji zaliczają się tutaj: stacja przeładunku węgla, dawny dworzec kopalniany i udostępniona zwiedzającym wieża szybowa. O warunkach życia rodzin górniczych można się przekonać w osiedlu zbudowanym przed bramami kopalni.

Od wybudowania z okazji mistrzostw świata w 1974 roku piłkarski stadion znany wcześniej jako Westfalenstadion (pol. Stadion Westfalii) nosi dzisiaj nazwę Signal Iduna Park i jest siedzibą klubu piłkarskiego BV Borussia Dortmund. Stadion zalicza się do największych i najpiękniejszych stadionów piłkarskich w Niemczech. Na stadionie, który zawsze jest wypełniony kibicami do ostatniego miejsca, panuje niewiarygona atmosfera – kto chce obejrzeć mecz na żywo, musi zatroszczyć się o bilet wstępu z odpowiednim wyprzedzeniem. A komu się to nie uda, temu zawsze pozostaje jeszcze Niemiecki Szlak Futbolowy (Deutsche Fußballroute). Na dystansie około 550 km szlak prezentuje burzliwe dzieje historii piłki nożnej w ostatnich dziesięcioleciach, łącząc zarazem najważniejsze elementy piłkarskiego świata z ciekawymi celami turystycznymi i atrakcjami kulturalnymi.

Przedsiębiorstwo zostało założone w 1868 roku przez dortmundzkich kupców Laurenza Fischera oraz Heinricha i Freidericha Mauritzów wspólnie z mistrzem browarnictwa Heinrichem Herberzem. Nowo powstała firma przyjęła nazwę Bierbrauerei Herberz & Co. W 1872 roku nazwa firmy została zmieniona na Dortmunder Aktien-Brauerei (w skrócie DAB). Będąc jednym z wielu wówczas browarów w piwnym mieście Dormundzie browar realizował od 1879 roku konsekwentną strategię eksportową. Piwo DAB, produkowane od 1881 roku przede wszystkim jako „dortmundzkie jasne” dolnej fermentacji, było eksportowane do wszystkich krajów świata. Już w 1885 roku roczna produkcja przekroczyła 100 000 hektolitrów. Na zdrowie!

Pokaż kolejne